Ochrona dużych drapieżników w Europie wymaga współpracy ponad granicami. Projekt LECA przynosi nowe wnioski

Wyniki jasno pokazują, że przyszłość tych gatunków zależy od ścisłej współpracy ponad granicami państw. W badaniach uczestniczyło sześć krajów - Polska, Słowacja, Czechy, Węgry, Rumunia i Słowenia - a naukowcy prowadzili monitoring dużych drapieżników na obszarze przekraczającym 37 000 km² oraz testowali praktyczne rozwiązania ograniczające konflikty między ludźmi a zwierzętami. Rezultaty zostały podsumowane w opracowaniach metodycznych, które mają wspierać działania ochronne w całej Europie.

Duże drapieżniki przemieszczają się na rozległych obszarach, które często wykraczają daleko poza granice państw – granice te nie mają dla nich znaczenia, podczas gdy działania ochronne wciąż często są do nich ograniczone. Długoterminowa ochrona tych gatunków w Karpatach wymaga więc skoordynowanych działań w skali całego regionu. Temu wyzwaniu poświęcony był międzynarodowy projekt LECA – Supporting Coexistence and Conservation of LargE CArnivores in the Carpathians. Jego konferencja podsumowująca odbyła się w dniach 16–17 marca w Zvoleniu na Słowacji i zgromadziła blisko 150 ekspertów, przyrodników, naukowców oraz przedstawicieli administracji z całej Europy. W ciągu trzech lat projekt połączył partnerów z sześciu krajów – ministerstwa, uczelnie, instytucje ochrony przyrody oraz organizacje pozarządowe – aby wzmocnić współpracę i wypracować praktyczne rozwiązania w zakresie monitoringu, zapobiegania konfliktom oraz zwalczania przestępczości wobec przyrody.

– Duże drapieżniki nie znają granic. Jeśli chcemy skutecznie je chronić, musimy współpracować i dzielić się wiedzą w skali całych Karpat – podkreśla Martin Duľa, koordynator projektu z Katedry Ekologii Lasu Uniwersytetu Mendla w Brnie.

W ramach projektu zastosowano nowoczesne metody monitoringu, takie jak fotopułapki, analizy genetyczne oraz telemetria GPS. Na obszarze ponad 37 000 km² rozmieszczono ponad 560 fotopułapek. Zespoły badawcze zidentyfikowały 108 osobników, z czego 27 zostało wyposażonych w obroże telemetryczne, co pozwoliło pozyskać cenne dane o ich przemieszczaniu się, wielkości areałów osobniczych oraz zachowaniu.

Projekt LECA koncentrował się również na wspieraniu współistnienia ludzi i dużych drapieżników. W kilku regionach pilotażowych testowano m.in. ogrodzenia elektryczne, usprawnienia w gospodarce odpadami oraz inne działania prewencyjne, które mają ograniczać straty w hodowli zwierząt i zniechęcać drapieżniki do zbliżania się do osiedli ludzkich. Działania te realizowano w kluczowych obszarach przygranicznych – od Beskidów i regionu Kysuc, przez Tatry, aż po Karpaty Wschodnie i Kras Słowacki, a także na obszarach referencyjnych w Rumunii i Słowenii.

W projekt zaangażowano władze lokalne, rolników, myśliwych, organizacje przyrodnicze oraz pracowników parków narodowych. Zorganizowano ponad 22 spotkania transgraniczne z udziałem ponad 300 uczestników. Dzięki 41 wydarzeniom edukacyjnym oraz ośmiu krótkim filmom tysiące osób w regionie mogły lepiej poznać rolę wilków, rysi i niedźwiedzi w ekosystemie oraz znaczenie pokojowego współistnienia.

– Te działania pokazują, że współistnienie nie jest tylko teorią. To coś, co możemy budować w praktyce, wspólnie z lokalnymi społecznościami. Jeśli ludzie rozumieją zachowanie dużych drapieżników i mają dostęp do odpowiednich narzędzi, wielu konfliktów można uniknąć, zanim się pojawią – dodaje Martin Duľa.

Zebrana wiedza została opracowana w formie tematycznych dokumentów metodycznych dotyczących monitoringu, zapobiegania konfliktom oraz zwalczania przestępczości wobec przyrody. Materiały te mają wspierać instytucje i specjalistów w tworzeniu bardziej spójnych i opartych na wiedzy naukowej strategii ochrony.

Podsumowując projekt, partnerzy podkreślają kluczowy wniosek: Karpaty pozostają jednym z najważniejszych obszarów występowania dużych drapieżników w Europie, a ich przyszłość zależy od dalszej, skutecznej współpracy ponad granicami.


Projekt LECA

LECA – Supporting Coexistence and Conservation of Large Carnivores in the Carpathians (kwiecień 2023 – marzec 2026) to międzynarodowa inicjatywa mająca na celu wzmocnienie ochrony dużych drapieżników w regionie Karpat. Pomimo objęcia ochroną prawną gatunki te nadal mierzą się z licznymi zagrożeniami, takimi jak kłusownictwo, fragmentacja siedlisk, kolizje drogowe, intensywne użytkowanie terenu czy narastające konflikty między ludźmi a zwierzętami. Dodatkowym wyzwaniem są różnice w metodach monitoringu pomiędzy krajami, które utrudniają porównywanie danych i skuteczne reagowanie na poziomie całego regionu.

Projekt LECA odpowiadał na te wyzwania poprzez wprowadzenie ujednoliconych, opartych na wiedzy naukowej metod monitoringu, rozwój działań zapobiegających konfliktom, wsparcie służb w zwalczaniu przestępczości wobec przyrody oraz wzmacnianie współpracy między ministerstwami, uczelniami, parkami narodowymi, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami.

Więcej informacji o projekcie: www.interreg-central.eu/projects/leca/

Projekt jest realizowany w ramach programu Interreg Central Europe i współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Kontakt:

Mgr Martin Duľa, Ph.D.
Katedra Ekologii Lasu, Uniwersytet Mendla w Brnie
martin.dula@mendelu.cz
+420 770 137 635

dr Tomasz Zwijacz-Kozica
Tatrzański Park Narodowy
tzwijacz@tpn.pl 
+48 18 20 23 227