Wystawa plenerowa "To nom jesce w dusy gro. O wywłaszczeniu górali z Tatr"
Nowa, otwarta 23 października 2025 roku, wystawa plenerowa Tatrzańskiego Parku Narodowego znajduje się w zespole dworsko-parkowym w Kuźnicach.
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Tatry stanowiły centrum życia górali i podhalańskiej wspólnoty – były sposobem na ślebodne, wolne życie, miejscem hodowli i wypasu owiec oraz bydła. Ciągłość gazdowania przerwał brutalnie proces wywłaszczeń, do których doszło w latach 1960–1980. Przymusowe pozbawianie własności było konsekwencją utworzenia w 1955 roku Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wywłaszczenia dotyczyły całych nieruchomości, udziałów w prawie własności nieruchomości lub służebności na obszarze 12 081 hektarów i objęły ponad 6000 osób.
Choć idea utworzenia Parku, formułowana jeszcze w okresie międzywojennym, miała szczytne założenia – ochrony przyrody przy poszanowaniu własności – to jej realizacja w czasach komunistycznych wypaczyła pierwotne intencje i położyła się cieniem na postrzeganiu Parku przez górali.
Ekspozycja "To nom jesce w dusy gro. O wywłaszczeniu górali z Tatr", przygotowana z okazji jubileuszu 70-lecia Tatrzańskiego Parku Narodowego, ukazuje tworzenie TPN w realiach PRL – zarówno z perspektywy historycznej, administracyjnej, jak i relacji mieszkańców Podhala. Wywłaszczenia przedstawiamy jako proces historyczny, gospodarczy i społeczny, który odcisnął piętno na ludzkich losach.
Dziś Tatry, chronione jako park narodowy, odwiedzane przez miliony turystów, są wspólnym dobrem. Nie możemy jednak zapominać, że TPN powstał częściowo kosztem mieszkańców Podhala. Wierzymy, że wystawa ta stanie się okazją do szerszej społecznej dyskusji oraz popularyzacji wiedzy o wydarzeniach sprzed lat. Zrozumienie dawnego, utraconego góralskiego świata może stać się mostem łączącym przeszłość z teraźniejszością i pozwoli budować lepsze relacje góralskiej społeczności z Tatrzańskim Parkiem Narodowym.
Wystawa odbywa się w ramach obchodów 70-lecia Tatrzańskiego Parku Narodowego.
O Autorach wystawy:
Piotr Bąk - dr inż. geodeta, przewodnik tatrzański i samorządowiec. W przeszłości burmistrz Zakopanego, a następnie starosta tatrzański. Zasiadał w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody oraz w Radzie Naukowej Tatrzańskiego Parku Narodowego. Od lat zaangażowany w działania na rzecz ochrony przyrody i zachowania dziedzictwa kulturowego Tatr.
Agnieszka Gąsienica-Giewont - etnolożka i muzealniczka, radna gminy Kościelisko, autorka publikacji poświęconych kulturze Podhala. Od lat zajmuje się badaniem i popularyzacją dziedzictwa regionu. Kierowniczka Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem, animatorka kultury regionalnej, jurorka festiwali i inicjatorka licznych projektów artystycznych i edukacyjnych.
Inicjatorzy projektu: Filip Zięba, Szymon Ziobrowski
Tekst: Piotr Bąk, Agnieszka Gąsienica-Giewont
Badania terenowe: Agnieszka Gąsienica-Giewont, Katarzyna Gąsienica-Józkowy
Uczestnicy projektu: Jan Antoł, Stanisław Bobak, Grzegorz Bryniarski, Andrzej Budz „Kwatercorz”, Józef Budz „Miescorz”, Jan Buńda, Elżbieta Frankowska-Cząstka, Wojciech Gąsienica-Byrcyn, Wojciech Gromada, Ludwina Gut-Antoł, Jan Jasionek, Anna Jasionek, Andrzej Knapczyk, Anna Knapczyk, Krzysztof Lassak, Igor Łukaszczyk, Franciszek Łukaszczyk „Jurzyk”, Stanisław Machajewski, Franciszek Maciata, Maria Majerczyk „Krowiorkula”, Piotr Mazik, Andrzej Mąka, Jan Michałczak, Krystian Mrugała, Aniela Pawlikowska „Fabianka”, Stanisław Rychtarczyk, Janina Sichelska, Stanisław Skupień „Stosel”, Stanisław Skupień „Kubów”, Stanisław Skupień, Andrzej Skupień, Regina Słodyczka-Giewont, Helena Stasik „Rabianka”, Zofia Stasik „Rabianka”, Aniela Stasik „Rabianka”, Maria Staszel, Andrzej Staszel „Furtek”, Stanisław Staszel, Bartłomiej Stopka, Andrzej Styrczula, Władysława Styrczula, Jerzy Szczepaniak-Krupowski, Romuald Szczepaniak-Krupowski, Henryk Trebunia-Tutka, Antoni Zięba
Redakcja: Paulina Kołodziejska, Łukasz Mackiewicz
Korekta: Marta Grygoruk
Konsultacja: Paweł Skawiński, Antoni Zięba, Filip Zięba
Koordynacja: Beata Bańka, Paulina Kołodziejska
Projekt graficzny: Bartłomiej Witkowski
Mapy: Piotr Bąk, Zuzanna Bąk, Marcin Bukowski
Zdjęcia archiwalne ze zbiorów uczestników projektu
Zdjęcia współczesne z filmu Ostatnia noc na Kopieńcu Bartka Solika
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Tatry stanowiły centrum życia górali i podhalańskiej wspólnoty – były sposobem na ślebodne, wolne życie, miejscem hodowli i wypasu owiec oraz bydła. Ciągłość gazdowania przerwał brutalnie proces wywłaszczeń, do których doszło w latach 1960–1980. Przymusowe pozbawianie własności było konsekwencją utworzenia w 1955 roku Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wywłaszczenia dotyczyły całych nieruchomości, udziałów w prawie własności nieruchomości lub służebności na obszarze 12 081 hektarów i objęły ponad 6000 osób.
Choć idea utworzenia Parku, formułowana jeszcze w okresie międzywojennym, miała szczytne założenia – ochrony przyrody przy poszanowaniu własności – to jej realizacja w czasach komunistycznych wypaczyła pierwotne intencje i położyła się cieniem na postrzeganiu Parku przez górali.
Ekspozycja "To nom jesce w dusy gro. O wywłaszczeniu górali z Tatr", przygotowana z okazji jubileuszu 70-lecia Tatrzańskiego Parku Narodowego, ukazuje tworzenie TPN w realiach PRL – zarówno z perspektywy historycznej, administracyjnej, jak i relacji mieszkańców Podhala. Wywłaszczenia przedstawiamy jako proces historyczny, gospodarczy i społeczny, który odcisnął piętno na ludzkich losach.
Dziś Tatry, chronione jako park narodowy, odwiedzane przez miliony turystów, są wspólnym dobrem. Nie możemy jednak zapominać, że TPN powstał częściowo kosztem mieszkańców Podhala. Wierzymy, że wystawa ta stanie się okazją do szerszej społecznej dyskusji oraz popularyzacji wiedzy o wydarzeniach sprzed lat. Zrozumienie dawnego, utraconego góralskiego świata może stać się mostem łączącym przeszłość z teraźniejszością i pozwoli budować lepsze relacje góralskiej społeczności z Tatrzańskim Parkiem Narodowym.
Wystawa odbywa się w ramach obchodów 70-lecia Tatrzańskiego Parku Narodowego.
O Autorach wystawy:
Piotr Bąk - dr inż. geodeta, przewodnik tatrzański i samorządowiec. W przeszłości burmistrz Zakopanego, a następnie starosta tatrzański. Zasiadał w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody oraz w Radzie Naukowej Tatrzańskiego Parku Narodowego. Od lat zaangażowany w działania na rzecz ochrony przyrody i zachowania dziedzictwa kulturowego Tatr.
Agnieszka Gąsienica-Giewont - etnolożka i muzealniczka, radna gminy Kościelisko, autorka publikacji poświęconych kulturze Podhala. Od lat zajmuje się badaniem i popularyzacją dziedzictwa regionu. Kierowniczka Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem, animatorka kultury regionalnej, jurorka festiwali i inicjatorka licznych projektów artystycznych i edukacyjnych.
Inicjatorzy projektu: Filip Zięba, Szymon Ziobrowski
Tekst: Piotr Bąk, Agnieszka Gąsienica-Giewont
Badania terenowe: Agnieszka Gąsienica-Giewont, Katarzyna Gąsienica-Józkowy
Uczestnicy projektu: Jan Antoł, Stanisław Bobak, Grzegorz Bryniarski, Andrzej Budz „Kwatercorz”, Józef Budz „Miescorz”, Jan Buńda, Elżbieta Frankowska-Cząstka, Wojciech Gąsienica-Byrcyn, Wojciech Gromada, Ludwina Gut-Antoł, Jan Jasionek, Anna Jasionek, Andrzej Knapczyk, Anna Knapczyk, Krzysztof Lassak, Igor Łukaszczyk, Franciszek Łukaszczyk „Jurzyk”, Stanisław Machajewski, Franciszek Maciata, Maria Majerczyk „Krowiorkula”, Piotr Mazik, Andrzej Mąka, Jan Michałczak, Krystian Mrugała, Aniela Pawlikowska „Fabianka”, Stanisław Rychtarczyk, Janina Sichelska, Stanisław Skupień „Stosel”, Stanisław Skupień „Kubów”, Stanisław Skupień, Andrzej Skupień, Regina Słodyczka-Giewont, Helena Stasik „Rabianka”, Zofia Stasik „Rabianka”, Aniela Stasik „Rabianka”, Maria Staszel, Andrzej Staszel „Furtek”, Stanisław Staszel, Bartłomiej Stopka, Andrzej Styrczula, Władysława Styrczula, Jerzy Szczepaniak-Krupowski, Romuald Szczepaniak-Krupowski, Henryk Trebunia-Tutka, Antoni Zięba
Redakcja: Paulina Kołodziejska, Łukasz Mackiewicz
Korekta: Marta Grygoruk
Konsultacja: Paweł Skawiński, Antoni Zięba, Filip Zięba
Koordynacja: Beata Bańka, Paulina Kołodziejska
Projekt graficzny: Bartłomiej Witkowski
Mapy: Piotr Bąk, Zuzanna Bąk, Marcin Bukowski
Zdjęcia archiwalne ze zbiorów uczestników projektu
Zdjęcia współczesne z filmu Ostatnia noc na Kopieńcu Bartka Solika
Morskie Oko 2025. Poplenerowa wystawa malarstwa uczniów szkół plastycznych
Najnowsza wystawa czasowa w Tatrzańskim Archiwum Planety Ziemia – centrum edukacyjnym Tatrzańskiego Parku Narodowego przy wylocie Doliny Kościeliskiej. prezentuje pejzaże powstałe podczas 9. edycji Pleneru Malarskiego „Morskie Oko”. Na wernisaż zapraszamy we wtorek, 17 lutego 2026 r., o godz. 16:00.
Plener „Morskie Oko” to intensywne warsztaty malarskie, oparte na bezpośrednim doświadczeniu krajobrazu Tatr oraz jego interpretacji przez początkujących artystów. Spotkania te, odbywające się w jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc w Polsce, mają na celu zarówno wyprowadzenie edukacji plastycznej poza pracownie i przeniesienie jej w unikalne warunki przyrodnicze, jak i kształtowanie u młodych twórców wrażliwości na światło, przestrzeń oraz zmienność natury. To także wieloletnia tradycja i ważny element edukacji plastycznej, która w obliczu zanikania metody czerpiącej wprost z obserwacji przyrody nabiera szczególnej wartości.
Zapraszamy do obejrzenia wystawy pejzaży oddających niezwykły charakter Morskiego Oka ukazanego oczami młodych artystów. Prezentowane prace powstały podczas 9. edycji Pleneru Malarskiego „Morskie Oko 2025”, który odbył się w dniach 5-11 października 2025 roku. W wydarzeniu wzięli udział uczniowie trzech Państwowych Liceów Sztuk Plastycznych: PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem, PLSP im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, PLSP im. Cypriana Kamila Norwida w Lublinie oraz podopieczni Liceum Sztuk Plastycznych im. Tadeusza Kantora w Dąbrowie Górniczej.
Zajęcia prowadzone były pod kierunkiem prof. Tomasza Milanowskiego, Dziekana Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Opiekę artystyczną nad uczestnikami sprawowali Anna Drejas z PLSP w Bydgoszczy, Mariusz Wnukowski z LSP w Dąbrowie Górniczej, Krzysztof Baran z PLSP w Lublinie oraz Paulina Siedlarz z PLSP im. A. Kenara w Zakopanem. Koordynatorem projektu był Marek Król-Józaga, Dyrektor PLSP im. A. Kenara w Zakopanem.
Partnerami wydarzenia są: Schronisko PTTK Morskie Oko, Tatrzański Park Narodowy, Powiat Tatrzański oraz Royal Talens Poland.
Informacje praktyczne:
Plener „Morskie Oko” to intensywne warsztaty malarskie, oparte na bezpośrednim doświadczeniu krajobrazu Tatr oraz jego interpretacji przez początkujących artystów. Spotkania te, odbywające się w jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc w Polsce, mają na celu zarówno wyprowadzenie edukacji plastycznej poza pracownie i przeniesienie jej w unikalne warunki przyrodnicze, jak i kształtowanie u młodych twórców wrażliwości na światło, przestrzeń oraz zmienność natury. To także wieloletnia tradycja i ważny element edukacji plastycznej, która w obliczu zanikania metody czerpiącej wprost z obserwacji przyrody nabiera szczególnej wartości.
Zapraszamy do obejrzenia wystawy pejzaży oddających niezwykły charakter Morskiego Oka ukazanego oczami młodych artystów. Prezentowane prace powstały podczas 9. edycji Pleneru Malarskiego „Morskie Oko 2025”, który odbył się w dniach 5-11 października 2025 roku. W wydarzeniu wzięli udział uczniowie trzech Państwowych Liceów Sztuk Plastycznych: PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem, PLSP im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, PLSP im. Cypriana Kamila Norwida w Lublinie oraz podopieczni Liceum Sztuk Plastycznych im. Tadeusza Kantora w Dąbrowie Górniczej.
Zajęcia prowadzone były pod kierunkiem prof. Tomasza Milanowskiego, Dziekana Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Opiekę artystyczną nad uczestnikami sprawowali Anna Drejas z PLSP w Bydgoszczy, Mariusz Wnukowski z LSP w Dąbrowie Górniczej, Krzysztof Baran z PLSP w Lublinie oraz Paulina Siedlarz z PLSP im. A. Kenara w Zakopanem. Koordynatorem projektu był Marek Król-Józaga, Dyrektor PLSP im. A. Kenara w Zakopanem.
Partnerami wydarzenia są: Schronisko PTTK Morskie Oko, Tatrzański Park Narodowy, Powiat Tatrzański oraz Royal Talens Poland.
Informacje praktyczne:
- Zwiedzanie: od wtorku do niedzieli
- Godziny otwarcia: IX–V: 9:00–17:00 (wejścia w godz. 9:10–15:40)
- Miejsce: Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia (przy wylocie Doliny Kościeliskiej)
- Wstęp na wystawę czasową: bezpłatny
- Dostępna do 22 marca 2026
- Zapraszamy także na wystawę stałą TAPZ - po zakupie biletu
- Przypominamy, że do TAPZ nie można wprowadzać psów.
Zamoyscy - Spichlerz Wartości
W stulecie śmierci hrabiego Władysława Zamoyskiego, który został ogłoszony Patronem Roku 2024, pragniemy opowiedzieć o jego życiu i wartościach - którymi kierował się tworząc niezliczone dzieła dla rozwoju Zakopanego i ochrony Tatr.
Wystawę można zobaczyć w kuźnickim Spichlerzu sezonowo - zimą Spichlerz pozostaje zamknięty.
Koordynacja: Renata Kowalska
Scenariusz wystawy: Dział Edukacji TPN (Beata Bańka, Katarzyna Gąsienica-Mracielnik, Elżbieta Kauzal, Renata Kowalska, Aurelia Reinholz-Rusek, Grzegorz Strączek-Helios)
Instalacja artystyczna: Marcin Rząsa i Magdalena Ciszewska-Rząsa
Projekt plakatu i zaproszeń: Patrycja Rek
Fotografie na wystawie pochodzą ze zbiorów:
Fot. Weronika Banaszczuk
Wystawę można zobaczyć w kuźnickim Spichlerzu sezonowo - zimą Spichlerz pozostaje zamknięty.
Koordynacja: Renata Kowalska
Scenariusz wystawy: Dział Edukacji TPN (Beata Bańka, Katarzyna Gąsienica-Mracielnik, Elżbieta Kauzal, Renata Kowalska, Aurelia Reinholz-Rusek, Grzegorz Strączek-Helios)
Instalacja artystyczna: Marcin Rząsa i Magdalena Ciszewska-Rząsa
Projekt plakatu i zaproszeń: Patrycja Rek
Fotografie na wystawie pochodzą ze zbiorów:
- Biblioteka Kórnicka PAN w Kórniku,
- Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem im. Tytusa Chałubińskiego,
- Ośrodka Dokumentacji Tatrzańskiej im. Z. Radwańskiej-Paryskiej i W.H. Paryskiego w Zakopanem,
- Biblioteki Narodowej – Biblioteki Cyfrowej Polona,
- prywatnych Wiesława Siarzewskiego.
Fot. Weronika Banaszczuk
Dróżniczówka
Wędrując w stronę Morskiego Oka, warto wstąpić do Dróżniczówki, położonej po prawej stronie drogi, tuż przed Wodogrzmotami Mickiewicza. W latach dwudziestych XX wieku zamieszkali tu Feliks i Ludwina Soczkowie. Obowiązkiem Feliksa była opieka nad traktem od Łysej Polany do największego jeziora w Tatrach.
Obecnie Dróżniczówka pełni funkcję wystawienniczą, punktu informacji turystycznej i sklepu z pamiątkami.
Po wejściu do sali w oczy rzuca się zestawienie świerkowej szyszki i modelu samochodu Bugatti. To nawiązanie do próby cywilizacji Tatr z początku XX w., z którą na szczęście wygrała opcja ochroniarska. Pierwsza część ekspozycji to rysunkowa historia poznania Tatr oraz sporu granicznego o Morskie Oko. Kolejna część - fotografie opisujące historię budowy drogi nad jezioro. Jest tu też fragment poświęcony historii słynnego Automobilowego Rajdu Tatrzańskiego. Można się dowiedzieć co nieco o korniku drukarzu i znaczeniu suchych lub powalonych drzew. Poruszono także temat dokarmiania zwierząt, między innymi pokazano komiksową historię Pięćsetdwójki, czyli niedźwiedzicy, która tak bardzo przyzwyczaiła się do jedzenia z rąk ludzkich, że skończyła w zoo.
Zobacz film o Dróżniczówce [>>]
Obecnie Dróżniczówka pełni funkcję wystawienniczą, punktu informacji turystycznej i sklepu z pamiątkami.
Po wejściu do sali w oczy rzuca się zestawienie świerkowej szyszki i modelu samochodu Bugatti. To nawiązanie do próby cywilizacji Tatr z początku XX w., z którą na szczęście wygrała opcja ochroniarska. Pierwsza część ekspozycji to rysunkowa historia poznania Tatr oraz sporu granicznego o Morskie Oko. Kolejna część - fotografie opisujące historię budowy drogi nad jezioro. Jest tu też fragment poświęcony historii słynnego Automobilowego Rajdu Tatrzańskiego. Można się dowiedzieć co nieco o korniku drukarzu i znaczeniu suchych lub powalonych drzew. Poruszono także temat dokarmiania zwierząt, między innymi pokazano komiksową historię Pięćsetdwójki, czyli niedźwiedzicy, która tak bardzo przyzwyczaiła się do jedzenia z rąk ludzkich, że skończyła w zoo.
Zobacz film o Dróżniczówce [>>]